REGIMEN SANITATIS SALERNITANUM

159.
ANGLORUM Regi scripsit schola tota Salerni.

Si vis incolumem, si vis te reddere sanum, 

Curas tolle graves, irasci crede profanum, 
Parce mero, coenato parum, non sit tibi vanum 
Surgere post epulas, somnum fuge meridianum,
Non mictum retine, nec comprime fortiter anum:
Haec bene si serves, tu longo tempore vives.

Si tibi deficiant medici, medici tibi fiant
Haec tria, mens laeta, requies, moderata diaeta.

Lumina mane manus surgens gelida lavet aqua,
Hac illac modicum pergat, modicumque sua membra
Extendat, crines pectat, dentes fricet. Ista
Confortant cerebrum, confortant caetera membra.

160.
Lote, cale: sta, pranse, vel i; frigesce, minute.

Sit brevis aut nullus tibi somnus meridianus.
Febris, pigrities, capitis dolor, atque catarrhus,
Haec tibi proveniunt ex somno meridiano.

Quatuor ex vento veniunt in ventre retento,
Spasmus, hydrops, colica, vertigo, quatuor ista.

Ex magna coena stomacho fit maxima poena.
Ut sis nocte levis sit tibi ccena brevis.

Tu nunquam comedas stomachum nisi noveris ante
Purgatum, vacuumque cibo quem sumpseris ante.
Ex desiderio poteris cognoscere certo:
Haec tua sunt signa, subtilis in ore diaeta.

Persica, poma, pyra, lac, caseus, et caro salsa,
Et caro cervina, leporina, caprina, bovina,
Haec melancholica sunt, infirmis inimica.

Ova recentia, vina rubentia, pinguia jura,
Cum simila pura, naturce sunt valitura.

Nutrit et impinguat triticum, lac, caseus infans,
Testiculi, porcina caro, cerebella, medullae,
Dulcia vina, cibus gustu jucundior, ova

161.
Sorbilia, maturae ficus, uvaeque recentes.

Vina probantur odore, sapore, nitore, colore.
Si bona vina cupis, haec quinque probantur in illis,
Fortia, formosa, fragrantia, frigida, frisca.
Sunt nutritiva plus dulcia, candida, vina.
Si vinum rubens nimium quandoque bibatur
Venter stipatur, vox limpida turbificatur.

Allia, nux, ruta, pyra, raphanus, et theriaca,
Haec sunt antidotum contra mortale venenum.

Aer sit mundus, habitabilis ac luminosus.
Nec sit infectus, nec olens foetore cloacae.

Si tibi scrotina noceat potatio vini
Hora matutina rebibas, et erit medicina.
Gignit et humores melius vinum meliores.
Si fuerit nigrum, corpus reddet tibi pigrum.
Vinum sit clarumque vetus, subtile, maturum,
Ac bene Iymphatum, saliens, moderamine sumptum.
Non sit acetosa cervisia, sed bene clara,
De validis cocta granis, satis ac veterata.
De qua potetur stomachus non inde gravetur.

162.

Temporibus veris modicum prandere juberis,
Sed calor aestatis dapibus nocet immoderatis.
Autumni fructus caveas; ne sint tibi luctus.
De mensa sume quantum vis tempore brumae.

Salvia cum ruta faciunt tibi pocula tuta.
Adde rosae florem minuit potenter amorem. 

De Absynthio.

Nausea non poterit quemquam vexare marina,
Antea cum vino mixtam si sumpserit illam.

Salvia, sal,vinum, piper, allia, petroselinum,
Ex his fit salsa, nisi sit commixtio falsa.

Si fore vis sanus ablue saepe manus.
Lotio post mensam tibi confert munera bina,
Mundificat palmas, et lumina reddit acuta.

Panis non calidus, nec sit nimis inveteratus,
Sed fermentatus, oculatus sit, bene coctus, 
Modice salitus, frugibus validis sit electus.
Non comedas crustam, choleram quia gignit adustam. 
Panis salsatus, fermentatus, bene coctus, 
Purus sit sanus, quia non ita sit tibi vanus.

163.

Est caro porcina sine vino pejor ovina:
Si tribuis vina, tunc est cibus et medicina.

Ilia porcorum bona sunt, mala sunt reliquorum. 

Impedit urinam mustum, solvit cito ventrem,
Hepatis emphraxim, splenis generat, lapidemque.

Potus aquae sumptus fit edenti valde nocivus,
Infrigidat stomachumque cibum nititur fore crudum.

Sunt nutritivae multum carnes vitulinae.
Sunt bona gallina, et capo, turtur, sturna, columba,
Quiscula, vel merula, phasianus, ethigoneta,
Perdix, frigellus, orix, tremulus, amarellus,

Si pisces molles sunt magno corpore tolles,
Si pisces duri, parvi sunt plus valituri:
Lucius, et parca, saxaulis, et albica, tenca,
Sornus, plagitia, cum carpa, galbio, truca.

Vocibus anguillae pravae sunt si comedantur.
Qui physicam non ignorant haec testificantur.

164.
Caseus, anguilla, nimis obsunt si comedantur, 
Ni tu saape bibas et rebibendo bibas.

Si sumas ovum molle sit atque novum.

Pisam laudare decrevimus ac reprobare. 
Pellibus ablatis est bona pisa satis
Est inflativa cum pellibus atque nociva.

Lac ethicis sanum, caprinum post camelinum
Ac nutritivum plus omnibus est asininum. 
Plus nutritivum vaccinum, sic et ovinum. 
Si febriat caput et doleat non est bene sanum.

Lenit et humectat, solvit sine febre butyrum.

Incidit, atque lavat, penetrat, mundat quoque, serum.

Caseus est frigidus, stipans, grossus, quoque durus. 
Caseus et panis, bonus est cibus hic bene sanis.
Si non sunt sani tunc hunc non jungito pani.

Ignari medici me dicunt esse novicum, 
Sed tamen ignorant cur nocumenta feram.
Languenti stomacho caseus addit opem,
Si post sumatur terminat ille dapes.

165.
Qui physicam non ignorant haec testificantur. 

Inter prandendum sit saepe parumque bibendum.
Ut minus aegrotes non inter fercula potes.
Ut vites poenam de potibus incipe caenam,
Singula post ova pocuia sume nova.

Post pisces nux sit, post carnes caseus adsit
Unica nux prodest, nocet altera, tertia mors est.

Adde potum pyro, nux est medicina veneno.
Fert pyra nostra pyrus, sine vino sunt pyra virus.
Si pyra sunt virus sit meledicta pyrus.
Si coquas, antidotum pyra sunt, sed cruda venenum.
Cruda gravant stomachum, relevant pyra cocta gravatum
Post pyra da potum, post pomum vade faecatum.

Cerasa si comedas tibi confert grandia dona: 
Expurgant stomachum, nucleus lapidem tibi tollit,
Et de carne sua sanguis eritque bonus.

166.

Infrigidant, laxant, multum prosunt tibi, pruna.

Persica cum musto vobis datur ordine justo.
Sumere sic est mos: nucibus sociando racemos.

Passula non spleni, tussi valet, est bona reni.

Scrofa, tumor, glandes, ficus cataplasmate cedit,
Junge papaver ei confracta foris tenet ossa.
Pediculos, veneremque facit, sed cuilibet obstat.

Multiplicant mictum, ventrem dant escula strictum.
Escula dura bona, sed mollia sunt meliora.

Provocat urinam mustum, cito solvit et inflat.

Grossos humores nutrit cerevisia, vires
Praestat, et augmentat carnem, generatque cruorem,
Provocat urinam, ventrem quoque mollit et inflat.

Infrigidat modicum, sed plus desiccat acetum,

167.
Infrigidat, macerat, melan: dat, sperma minorat,
Siccos infestat nervos, et impinguia siccat.

Rapa juvat stomachum, novit producere ventum,
Provocat urinam, faciet quoque dente ruinam.
Si male cocta datur hinc torsio tunc generatur. 

Egeritur tarde cor, digeritur quoque dure.
Similiter stomachus, melior sit in extremitates. 
Reddit lingua bonum nutrimentum medicinae. 
Digeritur facile pulmo, cito labitur ipse.

Est melius cerebrum gallinarum reliquorum.
Semen foeniculi fugat et spiracula culi.
Emendat visum, stomachum comfortat anisum.

Copia dulcoris anisi sit melioris.
Si cruor emanat spodium sumptum cito sanat.
Vas condimenti praeponi debet edenti.
Sal virus refugat, et non sapidumque saporat. 
Nam sapit esca male quae datur absque sale. 
Urunt persalsa visum, spermaque minorant,
Et generant scabiem, pruritum sive rigorem.

168.

Hi fervore vigent tres, salsus, amarus, acutus
Alget acetosus, sic stipans, ponticus atque.
Unctus, et insipidus, dulcis, dant temperamentum.

Bis duo vippa facit, mundat dentes, dat acutum

Visum, quod minus est implet, minuit quod abundat.

Omnibus assuetam jubeo servare dicetam.
Approbo sic esse, nisi sit mutare necesse.
Est Hippocras testis, quoniam sequitur mala pestis.
Fortior est meta medicince certa diaeta:
Quam si non curas, fatue regis, et male curas.
Quale, quid, et quando, quantum, quoties, ubi, dando,
Ista notare cibo debet medicus diaetando.

Jus caulis solvit, cujus substantia stringit:
Utraque quando datur venter laxare paratur.

Dixerunt malvam veteres quia molliat alvum.
Malvae radices rasae dedere faeces,

169.
Vulvam moverunt, et fluxum saepe dederunt.

Mentitur mentha si sit depellere lenta
Ventris lumbricos, stomachi vermes que nocivos.

Cur moriatur homo cui salvia crescit in horto?
Contra vim mortis non est medicamen in hortis.

Salvia confortat nervos, manuumque tremores
Tollit, et ejus ope febris acuta fugit.
Salvia, castoreum, lavendula, premula veris,
Nastur: athanasia, sanant paralytica membra.
Salvia salvatrix, naturae consiliatrix.

Nobilis est ruta quia lumina reddit acuta.
Auxilio rutae, vir, quippe videbis acute.
Ruta viris coitum minuit, mulieribus auget.
Ruta facit castum, dat lumen, et ingerit astum.
Cocta facit ruta de pulicibus loca tuta.

De cepis medici non consentire videntur.
Cholericis non esse bonas dicit Galienus.
Flegmaticis vero multum docet esse salubres,
Praesertim stomacho, pulcrumque creare colorem.

170.

Contritis cepis loca denudata capillis
Saepe fricans poteris capitis reparare decorem

Est modicum granum, siccum, calidumque, sinapi,
Dat lacrimas, purgatque caput, tollitque venenum.

Crapula discutitur, capitis dolor, atque gravedo,
Purpuream dicunt violam curare caducos.

De Urtica.

Aegris dat somnum, vomitum quoque tollit adversum,
Compescit tussim veterem, colicisqus medetur,
Pellit pulmonis frigus, ventrisque tumorem,
Omnibus et morbis subveniet articulorum.

Hyssopus est herba purgans a pectore phlegma.
Ad pulmonis opus cum melle coquatur hyssopus:
Vultibus eximium fertur reparare colorem. 

171.
De Cerifolio.

Suppositum cancris tritum cum melle medetur,
Cum vino potum poterit separare dolorem.
Saepe solet vomitum ventremque tenere solutum

Enula campana reddit praecordia sana.

Cum succo rutae si succus sumitur hujus,
Affirmant ruptis nil esse salubrius istis.

De Pulegio.

Cum vino choleram nigram potata repellit:
Sic dicunt veterem sumptum curare podagram.

De Nasturtio.

Illius succo crines retinere fluentes
Allitus asseritur, dentisque curare dolorem,
Et squamas succus sanat cum melle perunctus.

De Celedonia.

Caecatis pullis hac lumina mater hirundo,
Plinius ut scribit, quamvis sint eruta reddit.

172.
De Salice.

Auribus infusus vermes succus necat ejus.
Cortex verrucas in aceto cocta resolvit.
Pomorum succus flos partus destruit ejus.

Comfortare crocus dicatur laetificando,
Membraque defecta confortat hepar reparando.

De Porro.

Reddit foecundas permansum saepe puellas.
Isto stillantem poteris retinere cruorem.

Quod piper est nigrum non est dissolvere pigrum,
Flegmata purgabit, digestivamque juvabit.
Leucopiper stomacho prodest, tussique dolori
Utile, praeveniet motum febrisque rigorem.

Et mox post escam dormire nimisque moveri
Ista gravare solent auditus, ebrietasque.

Metus, longa fames, vomitus, percussio, casus,
Ebrietas, frigus, tinnitum causat in aure.

Balnea, vina, Venus, ventus, piper, allia, fumus,

173.
Porri, cum cepis, lens, fletus, faba, sinapi,
Sol, coitus, ignis, labor, ictus, acumina, pulvis,
Ista nocent oculis, sed vigilare magis.
Feniculis, verbena, rosa, celidonia, ruta,
Ex istis fit aqua quce lumina reddit acuta.

Sic dentes serva, porrorum collige grana.
Ne careas jure, (thure ?) cum hyoscyamo simul ure.
Sicque per embotum fumum cape dente remotum.

Nux, oleum, frigus capitis, anguillaque, potus,
Ac pomum crudum, faciunt hominem fore raucum.

Jejuna, vigila, caleas dape, valde labora,
Inspira calidum, modicum bibe, comprime flatum:

Haec bene tu serva si vis depellere rheuma.
Si fluat ad pectus, dicatur rheuma catarrhus:
Ad fauces bronchus: ad nares esto coryza.

Auripigmentum, sulphur, miscere memento:
His decet apponi calcem: commisce saponi.
Quatuor haec misce. Commixtis quatuor istis
Fistula curatur, quater ex his si repleatur.

174.

Ossibus ex denis, bis centenisque, novenis,
Constat homo: denis bis dentibus ex duodenis: 
Ex tricentenis, decies sex, quinqueque venis.

Quatuor humores in humano corpore constant:
Sanguis cum cholera, phlegma, melancholia.
Terra melan: aqua fleg: et aer sanguis, cole: ignis.

Natura pingues isti sunt atque jocantes,
Semper rumores cupinut audire frequentes.
Hos Venus et Bacchus delectant, fercula, risus, 
Et facit hos hilares, et dulcia verba loquentes. 
Omnibus hi studiis habiles sunt, et magis apti. 
Qualibet ex causa nec hos leviter movet ira.
Largus, amans, hilaris, ridens, rubeique coloris, 
Cantans, carnosus, satis audax, atque benignus.

Est et humor cholerae, qui competit impetuosis.
Hoc genus est hominum cupiens praecellere cunctos.
Hi leviter discunt, multum comedunt, cito crescunt.

175.
Inde magnanimi sunt, largi, summa petentes.
Hirsutus, fallax, irascens, prodigus, audax,
Astutus, gracilis, siccus, croceique coloris

Phlegma vires modicas tribuit, latosque, brevesque.
Flegma facit pingues, sanguis reddit mediocres.
Otia non studio tradunt, sed corpora somno.
Sensus hebes, tardus motus, pigritia, somnus.
Hic somnolentus, piger, in sputamine multus.
Est huic sensus hebes, pinguis, facie color albus.

Restat adhuc tristis cholerae substantia nigrae,
Quae reddit pravos, pertristes, pauca loquentes.
Hi vigilant studiis, nec mens est dedita somno,
Servant propositum, sibi nil reputant fore tutum.
Invidus, et tristis, cupidus, dextraeque tenacis,
Non expers frandis, timidus, luteique coloris.

Hi sunt humores qui praestant cuique colores.
Omnibus in rebus ex phlegmate fit color albus.

176.
Sanguine fit rubens: cholera rubea quoque rufus.
Si peccet sanguis, facies rubet, extat ocellus,
Inflantur genre, corpus nimiumque gravatur,
Est pulsusque frequens, plenus, mollis, dolor ingens
Maxime fit frontis, et constipatio ventris,
Siccaque lingua, sitis, et somnia plena rubore,
Dulcor adest sputi, sunt acria, dulcia, quaeque.

Denus septenus vix phlebotomiam petit annus.
Spiritus uberior exit per phlebotomiam.
Spiritus ex potu vini mox multiplicatur,
Humorumque cibo damnum lente reparatur.
Lumina clarificat, sincerat phlebotomia
Mentes et cerebrum, calidas facit esse medullas,
Viscera purgabit, stomachum ventremque coercet,
Puros dat sensus, dat somnum, taedia tollit,
Auditus, vocem, vires producit et auget.

Tres insunt istis (Maius, September, Aprilis),

177.
Et sunt lunares sunt velut hydra dies:
Prima dies primi, postremaque posteriorum: 
Nec sanguis minui, nec carnibus anseris uti.
In sene vel juvene si venae sanguine plenae:
Omni mense bene confert incisio venae.
Hi sunt tres menses, Maius, September, Aprilis,
In quibus eminaus ut longo tempore vivas,

Frigida natura, frigens regio, dolor ingens,
Post lavacrum, coitum, minor aetas atque senilis, 
Morbus prolixus, repletio potus et escae,
Si fragilis, vel subtilis sensus stomachi sit,
Et fastiditi, tibi non sunt phlebotomandi.

Quid debes facere quandovis phlebotomari,
Vel quando minuis, fueris vel quando minutus? 
Unctio, sive potus, lavacrum, vel fascia, motus, 
Debent non fragili tibi singula mente teneri.

Exhilarat tristes, iratos placat, amantes
Ne sint amentes, phlebotomia facit.

Fac plagam largam mediocriter, ut cito fumus
Exeat uberius, liberiusque cruor.

178.

Sanguine subtracto, sex horis est vigilandum,
Ne somni fumus laedat sensibile corpus.
Ne nervum laedas, non sit tibi plaga profunda.
Sanguine purgatus non carpas protinus escas.

Omnia de lacte vitabis rite, minute,
Et vitet potum phlebotomatus homo.
Frigida vitabis, quia sunt inimica minutis.
Interdictus erit minutis nubilus aer.
Spiritus exultat minutis luce per auras.
Omnibus apta quies, est motus valde nocivus.

Principio minuas in acutis, peracutis.
Aetatis mediEe multum de sanguine tolle,
Sed puer atque senex tollet uterque parum.
Ver tollat duplum, reliquum tempus tibi simplum.

Aestas, ver, dextras: autumnus, hiemsque, sinistras.
Quatuor haec membra, cephe, cor, pes, hepar, vacuanda.
Ver cor, hepar aestas, ordo sequens reliquas.

Dat salvatella tibi plurima dona minuta

179.
Purgat hepar, splenem, pectus, prcecordia, vocem,
Innaturalem tollit de corde dolorem.

Si dolor est capitis ex potu, limpha bibatur,
Ex potu nimio nam febris acuta creatur.
Si vertex capitis, vel frons, aestu tribulentur,
Tempora fronsque simul moderate saepe fricentur
Morella cocta, nec non calidaque laventur.

Temporis aestivi jejunia corpora siccant.
Quolibet in mense confert vomitus, quoque purgat
Humores nocuos stomachi, lavat ambitus omnes.
Ver, autumnus, hiems, cestas, dominantur in anno.
Tempore vernali calidus fit aer, humidusque,
Et nullum tempus melius fit phlebotomiae.
Usus tunc homini Veneris confert moderatus,
Corporis et motus, ventrisque solutio, sudor,
Balnea, purgentur tunc corpora cum medicinis.
Aestas more calet sicca, nascatur in illa 

180.
Tunc quoque pr~ecipue choleram rubeam dominari.
Humida, frigida fercula dentur, sit Venus extra,
Balnea non prosunt, sint rarae phlebotomiae,
Utilis est requies, sit cum moderamine potus.